Badanie AST, czyli stężenia aminotransferazy asparaginianowej, wykorzystuje się przede wszystkim do oceny funkcjonowania i wykrywania schorzeń wątroby. Jednak oznaczanie poziomu tego enzymu może być również pomocne przy diagnozowaniu dolegliwości innych narządów, takich jak serce i nerki. Kiedy warto wykonać oznaczenie poziomu tego enzymu? Na czym polega badanie? Jakie są normy AST i co mogą oznaczać odchylenia?
Badanie AST — na czym polega i kiedy je wykonać? Przygotowanie, normy i interpretacja
Wiedza w pigułce
- Badanie AST wykonuje się przy objawach mogących wskazywać na choroby wątroby, takich jak żółtaczka, ciemny mocz, odbarwiony stolec, ból w prawej górnej części brzucha, przewlekłe zmęczenie czy utrata apetytu.
- Przed pobraniem krwi należy być na czczo przez co najmniej 12 godzin, a przez dobę przed badaniem unikać alkoholu i intensywnego wysiłku fizycznego.
- AST często oznacza się jednocześnie z ALT, a stosunek aktywności obu enzymów pozwala obliczyć wskaźnik de Ritisa, który może pomóc w ocenie przyczyny nieprawidłowego wyniku.
- Podwyższona aktywność AST może występować nie tylko w chorobach wątroby, ale również przy uszkodzeniach mięśni, hemolizie, chorobach tarczycy czy zawale serca. Niewielki wzrost może pojawić się także po intensywnym wysiłku fizycznym.
- Znaczne odchylenia aktywności AST mogą wymagać dalszej diagnostyki, obejmującej m.in. badania pozostałych parametrów wątrobowych oraz badania obrazowe.
Co to jest badanie AST?
Badanie AST polega na oznaczeniu stężenia aminotransferazy asparaginianowej we krwi pacjenta.
Aminotransferaza asparaginianowa, określana w badaniach skrótem AST (lub AspAT), jest enzymem występującym w mitochondriach i cytoplazmie większości komórek. Dlatego nawet niewielkie zmiany w obrębie błon komórkowych (uszkodzenia) mają wpływ na aktywność aminotransferazy asparaginianowej. Fizjologicznie najwyższą aktywność wykazuje w hepatocytach (komórkach wątroby), nieco mniejszą w komórkach mięśniowych, nerkowych i czerwonych krwinkach.
Badanie AST jest istotnym elementem diagnostyki niesprawności lub chorób wątroby. Przy uszkodzeniach narządu obserwuje się znaczący wzrost aktywności enzymu (np. przy uszkodzeniu spowodowanym zatruciem muchomorem sromotnikowym może stukrotnie przekraczać górną granicę wartości referencyjnych).
Badanie AST przeprowadza się zwykle z oznaczeniem innego enzymu wątrobowego ALT (aminotransferazy alaninowej).
>> Choroby alkoholowe wątroby – rodzaje, profilaktyka i leczenie
Wskazania do wykonania badania AST
Głównym wskazaniem do wykonania oznaczenia poziomu aminotransferazy asparaginianowej we krwi jest podejrzenie chorób lub uszkodzenia wątroby. Przy poważnych nieprawidłowościach w funkcjonowaniu tego organu może występować:
- ciemny mocz;
- odbarwiony, szary, czasami niemal biały stolec;
- zażółcenie skóry, paznokci i twardówki („białka oczu”);
- uporczywy świąd skóry;
- ból w prawej górnej części brzucha;
- wodobrzusze.
Mogą występować również znacznie mniej charakterystyczne objawy, takie jak:
- brak apetytu;
- utrata masy ciała;
- przewlekłe zmęczenie;
- krwawienia z nosa i dziąseł;
- tendencja do powstawania siniaków;
- biegunki;
- mdłości i wymioty.
>> Ból wątroby – czy wątroba boli? Objawy chorób wątroby
Badania AST powinny być wykonywane profilaktycznie raz w roku, również przy braku jakichkolwiek objawów. Częstsze badania zalecane są u pacjentów przyjmujących leki o możliwym działaniu hepatoksycznym (nadużywanie paracetamolu może również skutkować upośledzeniem czynności wątroby!), stosujących antykoncepcję hormonalną oraz u osób nadużywających alkoholu.
Badanie AST — jak się przygotować?
Badanie AST nie wymaga szczególnych przygotowań. Pacjent powinien przyjść na czczo (przynajmniej 12 godzin po spożyciu ostatniego posiłku).
Aby zminimalizować ryzyko zafałszowania wyników, pacjent przez dobę przed badaniem powinien powstrzymać się od spożywania alkoholu oraz wysiłku fizycznego (szczególnie intensywnego).
Pacjenci przyjmujący na stałe leki (szczególnie na wątrobę) powinni skonsultować się z lekarzem.
>> Dieta wątrobowa – co jeść w chorobach wątroby?
Jak przebiega badanie AST?
Do przeprowadzenia badania AST wykorzystywana jest krew żylna, pobrana najczęściej z żyły łokciowej.
Pielęgniarka zakłada na ramię pacjenta specjalną opaskę, następnie odkaża skórę i pobiera krew. Po badaniu AST zalecane jest kilkuminutowe uciśnięcie miejsca wkłucia.
Czas oczekiwania na wynik badania AST wynosi 1 dzień.
Badanie AST — normy
W badaniu AST wartości referencyjne zależą od laboratorium, odczynników i konkretnej metody przeprowadzania badania oraz od wieku i płci pacjenta.
Jednak fizjologicznie stężenie aminotransferazy asparaginianowej we krwi nie powinno przekraczać 40 IU/l (normy w wyniku badaniu AST < 40 IU/l). Wartość ta zostanie jednak najprawdopodobniej obniżona.
Interpretacja wyniku badania AST powinna zawsze opierać się nie tylko w odniesieniu do wartości referencyjnych, ale również wyników oznaczeń stężeń pozostałych parametrów wątroby (przede wszystkim aminotransferazy alaninowej, ale również fosfatazy alkalicznej, bilirubiny całkowitej, gamma-glutamylotranspeptydazy).
Szczególne znaczenie w interpretacji wyniku badania AST ma wynik badania ALT (aminotransferazy alaninowej). Obliczenie stosunku AST do ALT, czyli tzw. wskaźnik de Ritisa, pozwala niekiedy na wstępne rozpoznanie przyczyn nieprawidłowego wyniku badania AST.
Fizjologicznie wskaźnik de Ritisa powinien wynosić więcej niż 1 (w prawidłowo funkcjonującym organizmie aktywność aminotransferazy asparaginianowej jest wyższa niż alaninowej). Przy niewielkich uszkodzeniach komórek wątroby występuje wzrost aktywności obu transaminaz i proporcjonalnie nieznaczne zwiększenie ALT. Natomiast przy dużych uszkodzeniach (martwicach) zauważalny jest wyraźny wzrost stężenia AST, nieproporcjonalny do wzrostu stężenia ALT.
Przy znaczących odstępstwach w wynikach badań AST konieczne jest przeprowadzenie rozszerzonej diagnostyki, która może obejmować badania takie jak: USG brzucha, tomografia komputerowa.
Wysoki poziom AST
Uzyskanie wyniku badania AST powyżej górnej granicy normy może być spowodowane:
- stłuszczeniem wątroby;
- wirusowym zapaleniem wątroby (o charakterze ostrym lub przewlekłym);
- polekowym lub toksycznym uszkodzeniem wątroby;
- autoimmunologicznym zapaleniem wątroby;
- chorobą Wilsona;
- alkoholową chorobą wątroby;
- marskością wątroby;
- urazem mechanicznym wątroby;
- innymi chorobami niezwiązanymi z wątrobą (np. choroby i uszkodzenia tkanki mięśniowej, hemoliza, choroby tarczycy, zawał serca).
Nieznaczne podwyższenie może być również wywołane przez nadmierny wysiłek fizyczny.
Niski poziom AST
Ponieważ wartości referencyjne wyznaczają tylko górną granicę normy (AST < 40 IU/l), niski poziom aminotransferazy asparaginianowej nie ma znaczenia klinicznego.
Badanie AST — możliwe powikłania
Badanie AST wykonuje się na podstawie niewielkiej próbki krwi, co wiąże się z minimalnym ryzykiem powikłań. Niekiedy po pobraniu może wystąpić wynaczynienie krwi do okolicznych tkanek podskórnych (siniak). U pacjentów z obniżoną krzepliwością krwi (np. przyjmujących leki przeciwzakrzepowe) może wystąpić przedłużone krwawienie. Opatrunek zakładany po pobraniu jest wystarczającym zabezpieczeniem miejsca wkłucia.
Przeciwwskazania do wykonania badania AST
Ponieważ badanie AST wiąże się jedynie z koniecznością pobrania krwi żylnej, nie występują przeciwwskazania do przeprowadzenia badania.
Badanie AST może być bezpiecznie przeprowadzane u kobiet w ciąży, dzieci i osób w podeszłym wieku.
Badanie AST — cena
Badanie AST przeprowadzane jest zwykle wraz z oznaczaniem innych parametrów wątroby.
Cena pojedynczego badania AST zależy od miejscowości i konkretnego laboratorium, w którym wykonywane jest oznaczenie. Koszt badania zwykle nie przekracza 12 zł.
Badanie AST – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Podwyższone AST nie powinno być interpretowane jako samodzielne rozpoznanie choroby. W pierwszej kolejności warto omówić wynik z lekarzem, który może uwzględnić m.in. poziom ALT, GGTP, ALP i bilirubiny, przyjmowane leki, alkohol, aktywność fizyczną oraz inne możliwe przyczyny podwyższenia AST. Przy utrzymujących się nieprawidłowościach może być potrzebna dalsza diagnostyka.
Podwyższone AST może z czasem powrócić do zakresu referencyjnego, jeśli jego przyczyna była przejściowa, np. intensywny wysiłek fizyczny lub inne krótkotrwałe obciążenie organizmu. Jeśli wynik pozostaje podwyższony, warto ustalić przyczynę wraz z lekarzem i w razie potrzeby wykonać kontrolne badania.
Podwyższone AST nie zawsze oznacza chorobę wątroby, ponieważ enzym ten występuje również m.in. w mięśniach i sercu. Na wynik mogą wpływać także intensywny wysiłek fizyczny, niektóre leki czy urazy mięśni. Dlatego podwyższone AST należy interpretować razem z ALT i innymi wynikami badań.
AST często oznacza się razem z ALT, ponieważ oba enzymy dostarczają informacji pomocnych w ocenie uszkodzenia wątroby. W zależności od sytuacji diagnostycznej lekarz może uwzględnić również GGTP, ALP, bilirubinę, albuminę oraz inne parametry oceniające wątrobę. Dobór badań zależy od przyczyny ich wykonania i pozostałych wyników.
- Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna. Warszawa: PZWL; 2019.
- Dembińska-Kieć A, Naskalski JW, red. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Wyd. 3 popr. i uzup. Wrocław: Elsevier Urban & Partner; 2010.
- Otto-Ślusarczyk DE, Graboń WA, Mielczarek-Puta M. Aminotransferaza asparaginianowa – kluczowy enzym w metabolizmie ogólnoustrojowym człowieka. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej. 2016;70:219–230.
