Bylica piołun (Artemisia absinthium) to gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Zwana psią rutą, wermutem i absyntem, jest szeroko rozpowszechniona na całej półkuli północnej. W medycynie naturalnej wykorzystuje się ją jako roślinę leczniczą, za co w głównej mierze odpowiadają zawarte w niej olejki eteryczne. Napar z piołunu pobudza funkcje wydzielnicze przewodu pokarmowego. Przy stosowaniu zewnętrznym bylica piołun pomaga w zwalczaniu pasożytów skóry (wszy i świerzbowców). Poznaj inne właściwości lecznicze tej rośliny!
Piołun – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Piołun należy do najbardziej gorzkich roślin wykorzystywanych w zielarstwie – charakterystyczny smak zawdzięcza m.in. związkom gorzkim, które wpływają na czynność wydzielniczą przewodu pokarmowego.
- Piołun może pobudzać apetyt oraz wydzielanie soku żołądkowego i żółci, dlatego tradycyjnie stosowano go przy braku łaknienia i osłabieniu procesów trawiennych.
- Charakterystycznym składnikiem olejku eterycznego piołunu jest tujon, który w większych dawkach może działać toksycznie na układ nerwowy. Z tego względu preparaty z piołunem wymagają przestrzegania zalecanego dawkowania.
- Ziele piołunu zawiera również laktony seskwiterpenowe, flawonoidy, garbniki i związki fenolowe, odpowiadające za różne kierunki aktywności biologicznej rośliny.
- Piołun nie jest przeznaczony do długotrwałego stosowania, a nadmierne ilości mogą prowadzić m.in. do nudności, wymiotów, zawrotów głowy oraz zaburzeń ze strony układu nerwowego.
Jakie właściwości ma piołun?
Bylica piołun od lat jest uprawiana w formie jadalnej i używkowej. Najczęściej stosuje się ją jednak w celach leczniczych. Składniki, które odpowiadają za właściwości lecznicze rośliny, to:
- flawonoidy,
- garbniki,
- olejki eteryczne,
- sole mineralne.
Piołun pobudza funkcje wydzielnicze układu pokarmowego. Wysoka zawartość olejków eterycznych wykazuje silne działanie żółciopędne i spazmolityczne. Roślina jest stosowana również jako środek odkażający i przeciwrobaczy. Zawarty w niej chamazulen odgrywa rolę przeciwutleniacza i pomaga zwalczać stres oksydacyjny. Z tego względu piołun jest częstym składnikiem diety antynowotworowej.
Bylicę piołun wyróżniają właściwości:
- przeciwzapalne,
- bakteriobójcze,
- przeciwskurczowe,
- zwalczające pasożyty w organizmie.
Piołun – działanie i wskazania do stosowania
Kiedy stosować piołun? Roślina jest zalecana na różnego rodzaju schorzenia układu pokarmowego. Pomaga na nieżyt żołądka, niestrawność, zgagę, wzdęcia i uczucie ciężkości w żołądku. Zioło to podaje się również w sytuacji braku apetytu, zaburzeń trawienia i obniżonej produkcji enzymów trawiennych, śliny i białek. Jest znane z właściwości rozkurczowych, dlatego jego stosowanie mogą rozważyć kobiety zmagające się z bolesnym miesiączkowaniem.
>> Co na trawienie? Zioła, herbaty i leki bez recepty na problemy pokarmowe
Piołun na wątrobę
Zawarte w piołunie związki oczyszczają wątrobę i woreczek żółciowy przez odprowadzanie żółci do dwunastnicy. Z tego względu piołun zapobiega powstaniu cholestazy, czyli zastoju płynu w woreczku żółciowym.
>> Tabletki na wątrobę, kapsułki, herbatki na wątrobę
Piołun stosowany zewnętrznie
Bylica piołun jest stosowana nie tylko na wewnętrzne dolegliwości. Odwar z ziela pomaga w leczeniu pasożytów skóry – wszy i świerzbowców. Napar jest również wykorzystywany w formie lewatywy. Podawany w tej postaci zwalcza owsicę i glistnicę.
Piołun dodawany do kąpieli wspomaga leczenie chorób reumatycznych. Roślina polecana jest też na owrzodzenia i rany.
Piołun – dawkowanie
Bylica piołun może być stosowana w postaci:
- naparu,
- herbaty,
- nalewki,
- odwaru.
Napar z piołunu jest przygotowywany z 1 łyżeczki rośliny zalanej wrzątkiem (około 150 ml). Po 20-30 minutach zaparzania pod przykryciem całość należy odcedzić. Napar powinien być spożywany 3 razy dziennie. Nie należy przekraczać maksymalnej dobowej dawki piołunu, która wynosi 2-3 g.
Młode liście piołunu są stosowane także w formie przyprawy. Korzenno-gorzki smak wzbogaca likiery żołądkowe i wermut. Zioło wykorzystywane jest ponadto do aromatyzowania wódki. W gastronomii piołun jest rzadko używany ze względu na wyjątkowo intensywny smak.
Preparaty zawierające piołun
W aptekach i sklepach ze zdrową żywnością dostępne są liczne preparaty z piołunem. Roślina jest częstym składnikiem suplementów diety wspierających pracę układu pokarmowego i funkcjonowanie jelit. Piołun można znaleźć też w płynach doustnych wspierających pracę układu odpornościowego. W sprzedaży dostępne są również płyny na wszawicę głowową i inne pasożyty z piołunem.
Oprócz tego na rynku można znaleźć płynny wyciąg mikrocząsteczkowy z bylicy piołun, podawany w formie kropli. Rozbite struktury cząsteczkowe zwiększają przyswajalność i jakość podawanego preparatu.
Bylica piołun – uprawa
Piołun może być z powodzeniem uprawiany zarówno w polu, jak i przydomowym ogrodzie. Roślina preferuje wilgotne i przepuszczalne gleby, zasobne w składniki pokarmowe. Ze względu na najwyższą zawartość olejku eterycznego ziele należy ścinać podczas suchej pogody.
Piołun w ciąży
Zgodnie ze współczesną wiedzą medyczną piołun nie powinien być stosowany przez kobiety w ciąży. Powodem tego jest obecność toksycznego tujonu, stanowiącego do 70% zawartości olejku eterycznego rośliny. Po preparaty z piołunem nie powinny również sięgać matki karmiące piersią.
Przeciwwskazania do stosowania piołunu
Preparaty z piołunem nie powinny być stosowane przez dzieci, kobiety w ciąży i matki karmiące piersią. Do przeciwwskazań należą też:
- uczulenie na składniki rośliny,
- skłonność do krwawień,
- wrzody żołądka lub dwunastnicy,
- hemoroidy,
- choroby serca.
Piołun – możliwe skutki uboczne
Pomimo właściwości leczniczych piołun wykazuje również działanie toksyczne. Odpowiada za to głównie wysoka zawartość tujonu, powodującego niepokój ruchowy i podniecenie psychiczne. Z tego względu preparaty z piołunem nie powinny być stosowane przez dłuższy okres. Po 10-dniowej suplementacji należy zrobić kilkutygodniową przerwę. Stosowanie dawek wyższych niż zalecane może się wiązać z takimi skutkami ubocznymi, jak:
- nudności i wymioty,
- biegunka,
- napady paniki,
- bezsenność i koszmary senne,
- zawroty głowy.
Przedawkowanie bylicy piołun może doprowadzić do drgawek, zatrzymania moczu i niewydolności nerek.
Piołun w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
Piołun:
- Wykazuje właściwości żółciopędne, przeciwzapalne, bakteriobójcze i przeciwskurczowe.
- Może być stosowany jako środek na pasożyty.
- Jest zalecany na schorzenia układu pokarmowego: brak apetytu, nieżyt żołądka, niestrawność, zgagę i wzdęcia.
- Zawiera związki oczyszczające wątrobę i woreczek żółciowy.
- Podawany jest najczęściej w formie naparu, herbaty, nalewki i odwaru. Napar z piołunu jest przygotowywany z 1 łyżeczki rośliny zalanej wrzątkiem (około 150 ml).
Piołun – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Piołun ma długą historię stosowania w medycynie ludowej jako środek przeciw pasożytom. Nie ma jednak wystarczających dowodów klinicznych potwierdzających, że samodzielne stosowanie piołunu skutecznie i bezpiecznie leczy zakażenia pasożytnicze u ludzi. Podejrzenie pasożytów jelitowych wymaga odpowiedniej diagnostyki, a w razie potwierdzenia zakażenia – dobrania leczenia do konkretnego pasożyta.
Piołun jest przeznaczony do krótkotrwałego stosowania. Zgodnie z monografią EMA, jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie podczas jego stosowania, należy skonsultować się z lekarzem. Nie należy samodzielnie przedłużać kuracji ani zwiększać dawki, ponieważ piołun zawiera tujon, którego nadmierne spożycie może działać toksycznie na układ nerwowy.
Spożycie nadmiernej ilości piołunu, zwłaszcza produktów zawierających duże ilości tujonu, może być niebezpieczne. Tujon wykazuje działanie neurotoksyczne, a przy nadmiernej ekspozycji może powodować m.in. nudności, wymioty, zawroty głowy, pobudzenie i drgawki. Ryzyko zatrucia jest jednym z powodów, dla których preparatów z piołunu nie należy stosować w dawkach większych niż zalecane.
Pora stosowania piołunu zależy od celu. W przypadku przejściowej utraty apetytu preparaty z piołunu tradycyjnie przyjmuje się około 30 minut przed posiłkiem. Przy łagodnych dolegliwościach trawiennych mogą być stosowane po posiłku. Należy przestrzegać dawkowania właściwego dla konkretnego preparatu.
Nie określono, po jakim dokładnie czasie można zauważyć wpływ piołunu na apetyt. Piołun zawiera substancje gorzkie i jest tradycyjnie stosowany przy przejściowej utracie apetytu, jednak brakuje odpowiednich badań klinicznych pozwalających wskazać konkretny czas pojawienia się efektu. Jeśli brak apetytu utrzymuje się przez dłuższy czas, warto ustalić jego przyczynę.
- Szopa A., Pajor J., Klin P., Rzepiela A., Elansary H.O., Al-Mana F.A., Mattar M.A., Ekiert H., Artemisia absinthium L.—Importance in the History of Medicine, the Latest Advances in Phytochemistry and Therapeutical, Cosmetological and Culinary Uses, „Plants” 2020;9(9):1063.
- Kosakowska O. i wsp., Intraspecific Variability of Wormwood (Artemisia absinthium L.) Occurring in Poland in Respect of Developmental and Chemical Traits, „Molecules” 2025;30(14):2915.
- Geszprych A., Węglarz Z., Kosakowska O., Ex situ study on chemical variability of Artemisia absinthium L., 2009.
